Frjáls og opin stýrikerfi

Stýrikerfi tölvu er hugbúnaður sem sér um stjórnun og skipulagningu á vinnslu tölvunnar. Til eru fjölmörg mismunandi stýrikerfi sem stjórna allt frá farsímum til geimflauga. Stýrikerfi einkatölva hljóta mesta athygli almennra notenda og upplifun af tölvunni er að vissu leyti háð því hvaða stýrikerfi er notað. Microsoft Windows stýrikerfi er ráðandi á einkatölvum (PC tölvum) og Mac OS X á sérhönnuðum tölvum frá Apple fyrirtækinu. Bæði Microsoft Windows og Mac OS X eru lokuð og ófrjáls stýrikerfi. Mac OS X er reyndar byggt á hlutum úr frjálsum stýrikerfum (FreeBSD og NetBSD) sem eru gefin út undir leyfum sem heimila Apple að umbreyta þessum hlutum í séreignarhugbúnað. Þó svo að Microsoft Windows og Mac OS X séu lokuð stýrikerfi geta þau keyrt frjálsan og opinn hugbúnað sem oft á tíðum er einungis hannaður og skrifaður fyrir þessi stýrikerfi. Það eru samt til ýmis frjáls og opin stýrikerfi sem eru vinsæl og mikið notuð sem stýrikerfi einkatölva, vefþjóna og annarra tækja.

GNU/Linux stýrikerfi

GNU/Linux stýrikerfi er öflug blanda frjálsa stýrikerfisverkefnisins GNU og opna stýrikerfiskjarnans Linux. Stýrikerfi af þessari gerð er oft kallað Linux en það einblínir á stýrikerfiskjarnann og aðilar innan GNU verkefnisins vilja að stýrikerfið sé kallað GNU/Linux. Frelsið sem fylgir GNU/Linux stýrikerfinu og frjálsum hugbúnaði hefur orðið til þess að margar útgáfur af kerfinu eru til með mismunandi áherslum. Þessar mismunandi útgáfur eru kallaðar dreifingar (e. distributions eða distros). Hver dreifing týnir til þann frjálsa hugbúnað sem þróunaraðilar hennar vilja bjóða upp á. Mögulega aðlaga þróunaraðilarnir hugbúnaðinn að áherslum og markmiðum dreifingarinnar ef þeim finnst þörf vera á því. Vegna frelsisins sem fylgir frjálsum hugbúnaði geta dreifingarnar endurdreift frjálsum hugbúnaði og því er það oftast þannig að eftir að notandi hefur sett upp GNU/Linux dreifingu að þá eru forrit eins og skrifstofuvöndlar, öflug teikniforrit og fleira þegar uppsett.

Red Hat

Árið 1994 var fyrirtækið Red Hat stofnað til þess að sjá um útgáfu GNU/Linux dreifingarinnar Red Hat Linux. Sú dreifing var sú fyrsta sem bauð upp á pakkauppsetningu sem auðveldar uppsetningu hugbúnaðar á GNU/Linux dreifingum til muna.  Red Hat Linux er ekki lengur gefið út heldur skipti fyrirtækið því upp í tvö aðskilin verkefni, Fedora verkefnið og Red Hat Enterprise Linux. Fedora verkefnið er GNU/Linux dreifing fyrir frjálsa og opna samfélagið þar sem notendur geta tekið þátt í þróuninni. Red Hat Enterprise Linux er aðallega þróað af Red Hat með þarfir fyrirtækja frekar en almennra notenda í huga.

Ubuntu

Fyrirtækið Canonical var stofnað árið 2004 til þess að þróa Ubuntu GNU/Linux dreifinguna. Ubuntu dreifingin hefur einkunnarorðin „Linux fyrir manneskjur“ og reynir að gera notkun auðveldari og upplifunina betri. Til eru nokkrar útgáfur af Ubuntu sem hafa stillt dreifinguna að þörfum mismunandi markhópa (til dæmis Kubuntu og Xubuntu). Ubuntu fylgir mjög ströngu þróunarferli hvað varðar tímamörk, á 6 mánaða fresti kemur ný útgáfa af Ubuntu með nýjustu útgáfum hugbúnaðarins sem Ubuntu býður upp á (þess á milli fá eldri útgáfur villu- og öryggisuppfærslur). Ubuntu er vinsælasta GNU/Linux dreifingin í dag og nýlega var gangsett Ubuntu síða fyrir Norðurlöndin[http://planet.ubuntu-nordic.org/]. Sú síða er aðgengileg á öllum tungumálum Norðurlandanna, þar á meðal íslensku[http://planet.ubuntu-nordic.org/index.html.is] og tekur saman veffærslur (blogg) um Ubuntu frá Norðurlöndunum.

LNX-BBC

LNX-BBC er GNU/Linux dreifing sem var sérhönnuð til þess að passa á sérstaka geisladiska í nafnspjaldastærð (LNX-BBC stendur fyrir Linux Bootable Business Card). Þannig er hægt að geyma litla GNU/Linux dreifingu í veskinu sínu sem hægt er að nota beint af geisladisknum til þess að gera við tölvur eða nota sem tímabundna vinnustöð. Þróun LNX-BBC hefur verið hætt en aðrar útgáfur eins og Damn Small Linux taka svipað diskapláss og eru gjarnan settar á geisladiska í nafnspjaldastærð eða á USB lykla.

BSD stýrikerfi

UNIX stýrikerfið var þróað af símafyrirtækinu AT&T upp úr 1970. UNIX náði fljótt mikilli útbreiðslu sem öflugt stýrikerfi og er til dæmis fyrirmynd GNU verkefnisins (GNU stendur fyrir GNU's Not UNIX) og Linux stýrikerfiskjarnans (í sameiningu GNU/Linux stýrikerfið). Upphaflega var UNIX gefið út frjálst vegna bandarískra laga sem hvíldu á AT&T en eftir að lögin voru afnumin ákvað AT&T að reyna að græða á UNIX með því að loka því og selja. Nemendur og kennarar við Berkeley háskólann í Bandaríkjunum sem höfðu unnið að sérstakri UNIX útgáfu byrjuðu þá að endurforrita UNIX kerfið og gera það aftur frjálst. Útgáfa Berkeley háskólans er kölluð BSD (Berkeley Software Distribution) og hefur í dag skipst upp í nokkrar dreifingar. Hér að neðan eru þær helstu taldar upp. 

NetBSD

NetBSD er útgáfa af BSD stýrikerfinu byggð á 386BSD og 4.4BSD (sem unnið var að við Berkeley háskólann) sem kom fyrst út árið 1993. NetBSD er þróað með markmiðið að geta á auðveldan hátt flutt það yfir á nýjar tölvur, þannig að NetBSD er hannað með fjölbreytni tölva í huga. Nafnið á dreifingunni er dregið af Netinu sjálfu vegna þess að þróunaraðilar NetBSD komu saman í gegnum Netið til þess að þróa dreifinguna. Nafnið er vel við hæfi því BSD dreifingarnar voru með fyrstu stýrikerfunum sem studdu Netið.

FreeBSD

FreeBSD er útgáfa sem byggir á sömu BSD stýrikerfum og NetBSD og kom út nokkrum mánuðum á eftir NetBSD. FreeBSD er þróað með markmiðið að ná fram sem bestri nýtingu á tölvunni, það er hámarka afköst tölvunnar. FreeBSD er gjarnan notað á vefþjónum vegna orðspor þess um uppitíma. Nafn dreifingarinnar er dregið af frelsi, en ekki kostnaði þótt stýrikerfið sé aðgengilegt ókeypis, líkt og flest önnur frjáls stýrikerfi.

OpenBSD

OpenBSD er BSD dreifing sem byggir á NetBSD og kom út fyrst árið 1996. OpenBSD er þróað með það markmið að hámarka öryggi stýrikerfisins og þar með öryggistilfinningu notandans. OpenBSD hefur aðeins orðið fyrir tveimur öryggisgloppum í hefðbundinni uppsetningu síðan það kom fyrst út. Nafn dreifingarinnar er líkt og FreeBSD dregið af frjálsa og opna samfélaginu, í þessu tilfelli opinni hugbúnaðargerð. OpenBSD er gott dæmi um það öryggi sem fylgir opnu þróunarferli á frjálsum hugbúnaði.