Þýðingar frjálsra og opinna hugbúnaðarverkefna

Þýðingarstarf er nauðsynlegt til að viðhalda menningu og tungumáli

Þýðing og staðfæring á hugbúnaði er mikilvæg menningu og tungumáli þjóða, sérstaklega minni þjóða eins og Íslendinga. Hugbúnaður er notaður daglega af mörgum íbúum þjóðarinnar og til þess að tungumálið og menningin tapist ekki á upplýsingaöld er mikilvægt að íbúar geti notað hugbúnaðinn þýddan á sitt móðurmál og staðfærðan að sínum siðum.

Séreignarhugbúnaður gerir slíkar þýðingar erfiðar vegna samninga og leyfismála. Frjáls og opinn hugbúnaður er aftur á móti upplagður fyrir þýðingar því hver sem er getur tekið þátt í þróuninni og aðlagað hugbúnaðinn að eigin þörfum. Stærri lönd sem nota frjálsan hugbúnað í miklum mæli og eru ötul við að vernda tungumál sitt. Lönd eins og Spánn, Þýskaland, Frakkland og Kína þrýsta á frjáls og opinn verkefni að bjóða upp á þýðingarmöguleika þegar verkefnin verða stærri ef möguleikinn er ekki fyrir hendi.

Alþjóðavæðing og staðfæring

Þýðingarhæfi hugbúnaðar er fólgið í alþjóðavæðingu hans (e.internationalization) sem er gjarnan skammstafað i18n vegna þess að enska orðið byrjar á bókstafnum 'i', þar á eftir koma 18 stafir og loks bókstafurinn 'n'. Alþjóðavæðing hugbúnaðar felur í sér að finna allar setningar sem birtast notendum hugbúnaðarins og merkja þær sérstaklega fyrir þýðingar. Þetta er gjarnan gert í frjálsum og opnum hugbúnaði með GNU gettext forritinu. Stafakerfið þarf oft að uppfæra yfir í annað kerfi sem styður alþjóðlega stafi (svo sem asískt letur, arabískt letur og séríslenska stafi). Stafakerfið sem er oftast notað í þeim tilfellum er Samkótakerfið (e.Unicode) og mörg forritunarmál sem notuð eru í frjálsum og opnum hugbúnaði styðja við Samkóta. 

Eftir að hugbúnaður hefur verið alþjóðavæddur og allar setningar merktar sérstaklega, til dæmis með GNU gettext hugbúnaðinum, er þýðingarforsnið dregið út með forriti. Þýðingarforsniðin, sem í GNU gettext fá endinguna .pot, eru notuð til að búa til þýðingarskrár fyrir hvert tungumál. Í GNU gettext fá þessar skrár endinguna .po og eru merktar með málkröfutákni (e.locale) hvers tungumáls. Málkröfutáknið 'is_IS' er gjarnan notað fyrir íslensku. Þýðing hugbúnaðarins, eða staðfæringin (e. localization), skammstafað l10n, fer fram með því að þýða setningar í þýðingaskránum. Notendur setja upp stýrikerfin sín til að fylgja málkröfum. Stýrikerfin nota þá þýddu forritin ef þýðingarskráin er aðgengileg.

Þýðingarhugbúnaður

Ýmis þýðingarforrit eru til sem hjálpa til við staðfæringu hugbúnaðar. Frjáls og opinn hugbúnaður eins og Poedit, KBabel og OmegaT gera þýðingarstarfið mun auðveldara fyrir þýðandann. Sum af þessum forritum bjóða upp á þýðingarminni, sem man þýðingar á svipuðum setningum og flýta þannig fyrir þýðingunni umtalsvert. Vefrænn hugbúnaður sem sameinar þýðingarstarfið er einnig til. Pootle er frjáls og opinn þýðingar- og umsjónarbúnaður sem auðveldar samstarf þýðingar milli margra aðila. Rosetta þýðingar- og umsjónarbúnaðurinn er þróaður af Canonical til þess að auðvelda samstarf þeirra sem vilja þýða Ubuntu GNU/Linux stýrikerfisdreifingarinnar.  

Canonical hefur sett hugbúnaðinn upp með þægilegu vefrænu viðmóti á Launchpad þróunarkerfinu sínu. Hver sem er getur skráð sig á kerfið, fundið þýðingarstarfið, til dæmis það íslenska, og þýtt hugbúnaðarpakka sem fylgja Ubuntu stýrikerfinu. Notendur Ubuntu geta einnig í mörgum forritum farið í Hjálp (eða Help) í valröndinni (e.Menu bar) og velja þar Þýða þetta forrit (eða Translate this Application) til þess að hjálpa til við þýðinguna. Þegar "Þýða þetta forrit" er valið er opnast viðeigandi þýðingarsíðu á Launchpad.

Leiðbeiningar og vefsíður þarf einnig að þýða

Auðvitað er hægt að þýða frjálsa og opna hugbúnaðinn líka með hefbundnari aðferðum, það er þýða forritið sjálft óháð stýrikerfisdreifingunni. Þýðing Ubuntu dreifingarinnar snýst ekki aðeins um þýðingar á forritunum sjálfum heldur einnig leiðbeiningum þeirra sem skrifaðar eru af meðlimum Ubuntu verkefnisins. Leiðbeiningar eru einnig hluti af þýðingum hugbúnaðarins en ekki bara viðmótið sjálft. Það er einnig mikilvægt að þýða greinar um hugbúnaðarfrelsi og önnur skjöl, setja texta við myndbönd og fleira sem aðstoðar notendur við að skilja og nota frjálsan hugbúnað. Til dæmis notar verkefnið Sameinuðu GNU þjóðirnar (e.GNUnited Nations), skammstafað GNUN, GNU gettext hugbúnaðinn til þess að þýða vefsíður GNU verkefnisins.

Þýðing og staðfæring frjáls og opins hugbúnaðar yfir á íslensku hefur verið í miklum vexti undanfarin ár. Mörg frjáls og opin verkefni hafa verið að fullu þýdd og staðfærð og enn fleiri eru í virkri þýðingu og staðfæringu. Hér að neðan eru aðeins nokkur verkefni sem þarfnast hjálpar í varðveislu menningarinnar og íslenskunnar okkar.

• Ubuntu GNU/Linux stýrikerfið
• KDE gluggaumhverfið
• OpenOffice.org skrifstofuvöndullinn
• SchoolTool skólaumsjónarkerfið
• Joomla vefumsjónarkerfið

Aðstoð við þýðingu má alltaf finna í íslenskum samfélögum notenda um frjálsan og opinn hugbúnað, svo sem RGLUG, eða hjá þýðingarteymi viðkomandi verkefnis.