Umfjöllun
Læsingar
Hæði notenda
Í hagfræði er hugtakið læsing notað yfir það að festa viðskiptavin í einni lausn með því að gera það of dýrt fyrir viðskiptavin að skipta yfir í aðra. Kostnaðurinn við að skipta yfir í aðra vöru er kallaður skiptikostnaður. Hætturnar sem þessu fylgja eru að viðskiptavinir verði of háðir einum framleiðanda og standa og falla með honum. Framleiðandinn getur einnig rukkað hærra verð og sett skilmála inn í samninga sem eru óhagstæðir viðskiptavinunum.
Í grunninn eru til þrjár tegundir af læsingum:
- Læsing vegna ávana - Neytandinn verður vanur því að nota tiltekna vöru og getur ekki hugsað sér að prófa aðra vöru, sérstaklega ef hún virkar aðeins öðruvísi.
- Læsing vegna samninga - Neytandinn getur verið samningsbundinn og vegna samningsins ekki skipt um vöru án mikils kostnaðar.
- Læsing vegna eðli vöru/tækni - Varan sjálf getur gert neytendum erfiðara fyrir að skipta.
Læsingar eru mikið notaðar af hugbúnaðarframleiðendum til þess að gera neytendum erfiðara að skipta um hugbúnað svo sem skrifstofuhugbúnað og stýrikerfi. Gögn eru vistuð á ákveðnu sniði og einungis opnanleg með samhæfum hugbúnaði. Þannig gögn neyða neytendur til þess að kaupa ákveðnar hugbúnaðarlausnir í framtíðinni sem getur orðið mjög kostnaðarsamt, sérstaklega ef um er að ræða gögn sem samkvæmt lögum verður að geyma í ákveðinn tíma, eins og til dæmis bókhaldsgögn.
Sameiginlegur skiptikostnaður
Í upplýsingatækni myndar varan sjálf, hugbúnaðurinn, og notendur hennar einhvers konar kerfi sem er kallað netkerfi af hagfræðingum. Notendur hugbúnaðarins eru tengdir hver öðrum í gegnum hugbúnaðinn. Jákvæð endursvörun er lykilhugtak í upplýsingahagfræði og byggir á því að verðmæti vöru eykst í hugum flestra notenda eftir því sem fleiri nota vöruna. Jákvæð endursvörun veldur því að þeir stóru verða stærri og þeir litlu verða minni í samkeppni sem jafnvel getur leitt til þess að aðeins eitt fyrirtæki eða ein tækni ræður markaðinum.
Sameiginlegur skiptikostnaður er uppsafnaður skiptikostnaður allra neytenda í netkerfi hugbúnaðarins. Því fleiri sem eru í netkerfinu því erfiðara verður það fyrir hvern og einn neytanda að skipta yfir í aðra lausn og vegna jákvæðrar endursvörunar getur netkerfið stækkað sem gerir það enn erfiðara að skipta. Sameiginlegur skiptikostnaður gerir þess vegna litlum netkerfum, og þannig öðrum hugbúnaðarframleiðendum, erfitt um vik að fóta sig vegna þess að minni netkerfin þurfa að yfirstíga sameiginlega skiptikostnað stóra netkerfisins til þess að fá neytendur að nota sinn hugbúnað.
Með því að nýta sér læsingar og byggja upp jákvæða endursvörun geta hugbúnaðarfyrirtæki því nánast kaffært samkeppnina og á endanum stjórnað notendum sínum með hærra verðlagi og ýmsum skilmálum í samningum.
Frjáls hugbúnaður og opnir staðlar minnka læsingu og skiptikostnað
Til þess að komast hjá læsingum og þannig lækka sameiginlegan skiptikostnað netkerfa er hægt að nota opna staðla og þá sérstaklega opin snið. Með opnum stöðlum verður samkeppni á markaðinum jafnari vegna þess að hver sem er getur gert hugbúnað sinn samhæfan stærri hugbúnaði með því að útfæra opna staðalinn. Með því móti geta margar samhæfar hugbúnaðarlausnir frá mörgum mismunandi aðilum þrifist á markaðinum á sama tíma sem gerir einu fyrirtæki erfiðara að ná yfirburðarstöðu.
Það er aftur á móti möguleiki á því að nota ákveðna stjórnunaraðferð sem hefur verið kölluð „styðja, breyta, ráða“ (e. embrace, extend, extinguish) til þess að ráða yfir markaði sem byggir á opnum staðli. Í þeirri stjórnunaraðferð styður hugbúnaðarframleiðandinn við opna staðalinn en í stað þess að taka þátt í ákvörðunarferli staðalsins breytir framleiðandinn eða bætir við staðalinn á sinn eigin hátt. Með breytingunum gerir hugbúnaðarframleiðandinn sína vöru meira aðlaðandi og á sama tíma ósamhæfa við aðrar lausnir. Þannig getur framleiðandinn orðið markaðsráðandi og læst notendur inn í sínu netkerfi.
Frjáls hugbúnaður, sérstaklega hugbúnaður sem notar leyfi sem krefst þess að afleidd verk séu frjáls, er ein lausn við stjórnunaraðferðinni „styðja, breyta, ráða.“ Einungis framleiðendur séreignarhugbúnaðar geta breytt og bætt við opna staðla án þess að aðrir hermi fyllilega eftir breytingunum. Frjáls hugbúnaður verður að gefa notendum sínum aðgang að frumþulu hugbúnaðarins og möguleikann á að dreifa hlutum úr hugbúnaðinum, svo sem breytingum á opna staðlinum. Notendur ættu því að velja frjálsan hugbúnað sem helst byggir á opnum stöðlum til þess að minnka hættuna á læsingum og auka fjölbreytni á markaðinum.
