Frjáls og opin hugbúnaðarleyfi

Séreignarhugbúnaði fylgir sérstakur samningur sem notendur hugbúnaðarins verða að samþykkja. Samningurinn segir í flestum tilfellum að hugbúnaðurinn sé eign framleiðandans og notandinn fái aðeins leyfi til þess að nota hugbúnaðinn. Af þessari ástæðu ganga þessir samningar venjulega undir nafninu hugbúnaðarleyfi. Í flestum tilfellum verða venjulegir notendur að samþykkja skilmála leyfisins til þess að geta notað hugbúnaðinn. Það eru til undantekningar þar sem stærri fyrirtæki geta samið sérstaklega við hugbúnaðarfyrirtækin um aðra skilmála en það getur verið kostnaðarsöm leið. Hefðbundnir skilmálar í hugbúnaðarleyfunum kveða á um að framleiðandinn haldi eftir öllum hugverkaréttindum í tengslum við hugbúnaðinn og fyrirbyggja að notandinn geti gert annað en að nota hugbúnaðinn í þeim tilgangi sem framleiðandinn ákveður. Hugbúnaðarleyfin undirstrika þannig rétt höfundar sem kveðið er á um í lögum og bæta við sérstökum skilmálum sem ekki eru sérstaklega verndaðir með höfundarrétti, svo sem að hindra aðgang að frumþulu.

Til þess að hugbúnaður geti verið frjáls og opinn, það er hugbúnaður þar sem höfundurinn afsalar sér höfundarétti sínum, er frjálsi og opni hugbúnaðurinn einnig gefinn út undir sérstöku hugbúnaðarleyfi. Aftur á móti er notandanum ekki gert að samþykkja sérstaka skilmála heldur tilkynna leyfin að höfundur afsali sér réttindum sínum svo framarlega sem ákveðnum skilmálum er fylgt, annars gildir hefðbundinn höfundaréttur. Skilmálarnir sem notendum er gert að fylgja til að öðlast sömu réttindi og höfundur eru mismunandi og þess vegna hafa fjölmörg frjáls og opin leyfi verið útbúin. Hér að neðan er farið í helstu frjálsu og opnu leyfin sem notuð eru í dag í frjálsum og opnum hugbúnaði. Útskýringar hvers leyfis eru lauslegar og undirstrika einungis aðalatriði hvers leyfis. Notendur ættu alltaf að kynna sér alla skilmála hugbúnaðarleyfa.

MIT leyfið

MIT leyfið, einnig þekkt sem X leyfið, er einfaldasta frjálsa og opna leyfið. Leyfið gefur notendum hugbúnaðarins leyfi til þess að nota, afrita, breyta, sameina, birta, dreifa og selja hugbúnaðinn og krefst þess ekki að leyfishafarnir gefi sínum leyfishöfum sömu réttindi.

BSD leyfið

BSD leyfið gefur notendum nánast sömu réttindi og MIT leyfið. Munurinn á leyfunum er sá að leyfishafar BSD leyfisins mega ekki nota nöfn þróunaraðila upphaflega hugbúnaðarins í auglýsingum afleiddra verka nema með skriflegu leyfi. Fyrir árið 1999 þá innihélt BSD leyfið auk þess aðra klausu þar sem auglýsingar sem minntust á virkni eða notkun hugbúnaðarins þurftu að segja að „varan inniheldur hugbúnað þróaðan af Rannsóknarstofu Lawrence Berkeley í Háskólanum í Kaliforníu“. Þessi klausa hefur nú verið fjarlægð og gerð óvirk.

Apache leyfið

Apache leyfinu svipar mjög til BSD leyfisins. Það inniheldur auglýsingaklausuna sem leyfir ekki notkun orðsins Apache í auglýsingaskyni nema með skriflegu leyfi. Útgáfa 2.0 af leyfinu er örlítið frábrugðin BSD leyfinu vegna þess að það setur þá kröfu að innsendar breytingar og viðbætur skuli falla undir sama leyfi og að höfundar breytinga afsali sér höfundar- og einkaleyfarétti sínum samkvæmt leyfinu á heimsvísu án þess að taka gjald fyrir. Fyrri útgáfur, 1.0 og 1.1 voru keimlíkar MIT og BSD leyfinu.

GNU Almenningsleyfið (GNU General Public leyfið)

GNU Almenningsleyfið, skammstafað GPL, er vinsælasta frjálsa og opna hugbúnaðarleyfið í dag. GNU Almenningsleyfið var upphaflega skapað af Richard Stallman fyrir GNU verkefnið og hefur í gegnum árin farið í gegnum breytingar og í dag er leyfið komið í útgáfu 3.0 þótt útgáfa 2.0 sé einnig notuð. Með leyfinu afsalar höfundur sér réttindum og gerir hugbúnaðinn þannig að frjálsum hugbúnaði, líkt og MIT leyfið. Aftur á móti setur GNU Almenningsleyfið einnig þá skilmála að afleidd verk verða að vera gefin út undir sömu skilmálum, það er sem frjáls verk. Þessi skilmáli gerir þannig verkið sjálft (hugbúnaðinn) og öll önnur verk byggð á því að frjálsum hugbúnaði. Leyfinu hefur verið lýst sem vírus, sem verður að teljast frekar neikvætt hugtak yfir eitthvað sem smitar frelsi.

GNU Minna almenningsleyfið (GNU Lesser General Public leyfið)

GNU Almenningsleyfið (GNU General Public leyfið) setur þá kröfu að afleidd verk verða einnig að vera frjáls. Það á einnig við um hugbúnaðarsöfn, það er hugbúnað sem annar hugbúnaður getur kallað á og látið framkvæma aðgerðir fyrir sig. Það getur hrætt notendur frá því að nota söfnin. GNU Minna almenningsleyfið (GNU Lesser General Public leyfið) var búið til af Stallman til þess að gefa ófrjálsum hugbúnaði möguleikann á að nota frjáls hugbúnaðarsöfn. Nafn leyfisins var upphaflega GNU Safnaalmenningsleyfið (GNU Library General Public leyfið), skammstafað LGPL, til þess að benda á notkunina fyrir hugbúnaðarsöfn. Þegar nafninu var breytt í GNU Minna almenningsleyfið var hvorki skammstöfuninni né skilmálum leyfisins breytt.

GNU Affero almenningsleyfið (GNU Affero General Public leyfið)

Hugbúnaður færist sífellt meira á Netið þar sem notendur nýta sér þjónustuna í gegnum vefsíður. GNU Affero almenningsleyfið var útbúið til þess að tryggja það að notendur vefkerfa geti notað og kynnt sér hugbúnaðinn auk þess að hafa frelsi til þess að breyta, aðlaga og dreifa hugbúnaðinum. Stallman hefur varað við því að treysta of mikið á lokuð séreignarkerfi sem eru notuð í gegnum þjónustu á Netinu. Með GNU Affero almenningsleyfinu getur þjónustuveitandinn boðið upp á þjónustuna með frjálsum hugbúnaði og þannig veitt neytendum þjónustunnar sama frelsi og notendum frjáls hugbúnaðar.

Opinbera Evrópusambandsleyfið (European Union Public leyfið)

Evrópusambandið hefur gefið út frjálst og opið hugbúnaðarleyfi, Opinbera Evrópusambandsleyfið, sem er sniðið að lögum aðildarríkjanna. Leyfið hefur fengið nokkra gagnrýni fyrir að stuðla að enn meira framboði af frjálsum hugbúnaðarleyfum. Frjálsa samfélagið reynir að hvetja höfunda og aðra til þess að reyna að nota þau leyfi sem til eru frekar en að búa til ný því of mikill fjöldi leyfa veldur ruglingi í leyfismálum frjáls hugbúnaðar. Evrópusambandið bendir þó á að þeirra leyfi sé það eina sem gefið er út og viðhaldið af opinberri stofnun. Hugbúnaður gefinn út undir Opinbera Evrópusambandsleyfinu getur verið endurútgefinn undir öðrum frjálsum leyfum, þar á meðal GNU GPL.

GNU Frjálsa skjölunarleyfið (GNU Free Documentation leyfið)

Frjálsum hugbúnaði fylgja oftast leiðbeiningar um notkun og fleira. Flest hugbúnaðarleyfin eru sérstaklega sniðin að hugbúnaði frekar en texta og GNU Frjálsa skjölunarleyfið, skammstafað GFDL, var því hannað af Richard Stallman til þess að leiðbeiningarnar geti verið frjálst verk með frjálsu leyfi sniðnu að texta frekar en frumþulu.

Sameignarleyfin fyrir sköpun (Creative Commons leyfin)

Sameignarleyfin fyrir sköpun eru hönnuð fyrir útgáfu á ýmsum verkum, þar á meðal tónlist, textum, ljósmyndum og hreyfimyndum, sem sameign með það að markmiði að ýta undir áframhaldandi sköpun. Leyfin eru samsett úr fjórum grunnþáttum sem hægt er að blanda saman á mismunandi hátt til þess að fá mörg mismunandi leyfi. Þættirnir fjórir eru: Tilvitnun (attribution, stytt sem by), sömu dreifingarskilmálar (share-alike, stytt sem sa), ófjárhagslegur tilgangur (non-commercial, stytt sem nc) og engin afleidd verk (no derivatives, stytt sem nd). Þannig er hægt að nota leyfi þar sem notendur verksins (sköpunarsameign) verða að vitna í höfund og má aðeins nota í ófjárhagslegum tilgangi (Creative Commons Attribution Non-Commercial, stytt sem cc-by-nc).