Skilgreining á opnum staðli

Opnir staðlar og opin snið

Þótt undarlegt megi virðast er enginn formleg skilgreining til á því hvað telst vera opinn staðall. Samtök, stofnanir og ríkisstjórnir ýmissa landa hafa mismunandi skilgreiningar á opnum staðli, en þær byggjast þó allar á því að ekki sé hægt að innheimta gjöld vegna hugverkaréttinda í opnum staðli og oftast innihalda skilgreiningarnar einnig kröfur um opin ákvörðunarferli og auðvelt aðgengi. Einkaleyfi eru vandmeðfarin í tengslum við staðla þar sem handhafi einkaleyfis getur innheimt notendur staðalsins um einkaleyfagreiðslur. Því fjalla margar skilgreiningar á opnum staðli um einkaleyfi eða innheimtu gjalda af einkaleyfum og öðrum hugverkarétti.

Opnir staðlar sem lýsa tilteknum sniðum, til dæmis skráarsniðum, eru gjarnan kallaðir opin snið.

Skilgreining stjórnvalda

Í Frakklandi er skilgreiningin bundin í lög sem sett voru af franska þinginu. Í frönskum lögum er sagt að með opnum staðli sé átt við samskiptamáta, tengi- eða miðlunarbúnað og samhæft gagnasnið þar sem lýsingin er opinber. Aðgangur að lýsingunni er opinn öllum og upptaka staðalsins er öllum leyfileg. Svipaða skilgreiningu má finna í lögum Spánar og Venesúela en skilgreiningin miðast frekar við opin snið en opna staðla almennt.

Skilgreiningin sem notuð er í Danmörku var unnin á vegum dönsku ríkisstjórnarinnar en ekki lögfest. Danska skilgreiningin var fyrirmynd að skilgreiningu Evrópusambandsins sem telur notkun opinna staðla nauðsynlega til þess að ná fram samhæfni í rafrænni stjórnsýslu í Evrópu. Evrópusambandið telur staðal vera opinn staðal ef hann uppfyllir eftirfarandi skilyrði: 

• Staðallinn hefur verið tekinn upp og er viðhaldið af samtökum reknum í ófjárhagslegum tilgangi. Áframhaldandi þróun fer fram á grundvelli opinnar ákvarðanatöku sem er aðgengileg öllum áhugasömum aðilum (til dæmis með sammælni, meirihlutaatkvæði eða öðrum þess háttar aðferðum). 

• Staðallinn hefur verið birtur opinberlega og staðlalýsingin sjálf er aðgengileg annaðhvort ókeypis eða gegn vægu gjaldi. Allir hafa leyfi til þess að afrita, dreifa og nota staðalinn frítt eða gegn vægu gjaldi. 

• Hugverk, það er möguleg einkaleyfi í staðlinum eða í hluta af staðlinum, eru aðgengileg og afnot leyfileg án gjaldtöku svo lengi sem þau eru hluti af staðlinum. 

• Engar kvaðir eru varðandi endurnýtingu staðalsins. 

Skilgreining samtaka og tengsl við frjálsan og opinn hugbúnað

Opið hugbúnaðarfrumkvæði (Open Source Initiative), samtökin sem liggja að baki opnum hugbúnaði og yfirferð á opnum hugbúnaðarleyfum, telja staðal ekki geta verið opinn nema að það sé mögulegt að nýta hann í opnum hugbúnaðarverkefnum. Samtökin hafa gefið út skjal með grunnkröfum um opna staðla sem inniheldur eftirfarandi fimm atriði: 

1. Engin áformuð leyndarmál
   Þar er átt við að staðallinn megi ekki leyna upplýsingum sem eru nauðsynlegar fyrir samhæfðar útfærslur staðalsins. Staðallinn verður einnig að skilgreina ferli til þess að lagfæra villur sem koma í ljós eftir útgáfu staðalsins.

2. Tiltækileiki
   Með því er átt við að staðallinn verður að vera aðgengilegur opinberlega fyrir sanngjarnt verð sem mismunar engum.

3. Einkaleyfi
   Einkaleyfishafar allra einkaleyfa sem eru nauðsynleg í útfærslu staðalsins verða að láta leyfi sem kemur í veg fyrir innheimtu gjalda vegna einkaleyfanna eða skriflegt loforð um að nýta ekki hugverkarétt sinn gegn frjálsum og opnum hugbúnaðarverkefnum fylgja með staðlinum.

4. Engir samningar
   Hér er átt við að það megi ekki krefjast undirritunar samninga, hvort sem um notkunar-, þróunar- eða aðra samninga ræðir, til þess að útfæra staðalinn.

5. Ekkert ósamhæft hæði
   Með því er átt við að staðallinn má ekki krefjast notkunar á annarri tækni sem ekki uppfyllir þessa fimm liði um kröfur opinna staðla.

Opnir staðlar eru taldir nauðsynlegir til þess að skapa samkeppnisríkan og samhæfan markað fyrir notendur og þróunaraðila. Netið (e. Internet) er og var til dæmis skapað með opnum stöðlum og því hefur verið haldið fram að án þess að notast við opna staðla hefði það aldrei orðið eins vinsælt og víðtækt og það er í dag. Netið hefur sýnt fram á að opnir staðlar geta byggt upp öflugt alþjóðlegt kerfi þar sem engum er mismunað. Bæði fyrirtæki og einstaklingar geta nýtt sér opið og staðlað net, í starfi og leik, til fræðslu, nýsköpunar og framþróunar.