Ný sýn á menningararfinn?
UT-blaðið 24 .janúar 2006
Eftir Gunnar Árnason, menntamálaráðuneytinu
Menningarstofnanir víða á landinu stuðla að því að nýta upplýsingatækni og Netið við að miðla menningararfinum á nýjan hátt. Eins og kunnugt er hefur Þjóðminjasafns Íslands sett upp upplýsingaskjái til að gefa sýningargestum tækifæri til að afla sér upplýsinga og setja munina í samhengi við söguna. En margar smærri stofnanir hafa einnig verið að finna eigin leiðir við að miðla upplýsingum og auka aðgengi almennings að menningararfinum. Á undanförnum þremur árum hafa þrjátíu og fimm menningarstofnanir og aðilar víðsvegar á landinu fengið styrki til að vinna að verkefnum sem lúta að því að nota upplýsingatækni og Netið til að auka aðgengi að þeim verðmætum sem þau hafa að geyma.
Í nóvember á síðasta ári opnaði sögusetur Vestmannaeyja vefinn Heimaslóð þar sem er að finna fróðleik um sögu, menningu og náttúru Eyja. Vefinn er að finna á slóðinni, www.heimaslod.is, en markmiðið með honum er að safna saman á einum stað öllum fróðleik sem til er um Vestmannaeyjar bæði á íslensku og erlendum tungumálum. Það sem er sérstaklega athyglisvert við þetta verkefni er að öllum sem búa yfir fróðleik og þekkingu á Vestmannaeyjum er boðið að taka þátt í að bæta við efni á vefinn og munu nemendur í Fjölbrautarskóla Vestmannaeyja leggja sitt lóð á vogarskálarnar.
Margir kannast við Galdrasýningu á Ströndum, sem er stórskemmtilegt safn á Hólmavík við Steingrímsfjörð. En aðstandendur Strandagaldurs hafa líka byggt upp viðamikinn og fróðlegan vef, Viskubrunnur, sem er einstakur upplýsingabrunnur um galdra og galdraofsóknir á Íslandi. Vefinn er að finna á slóðinni www.galdrasyning.is, og er gott dæmi um hvernig Netið hefur verið notað til að víkka út starf safna og gera þekkingu sérfræðinga aðgengilega almenningi.
Í Héraðsskjalasafni Skagafirðinga er að finna ógrynni af lausavísum sem framtaksamir safnarar hafa varðveitt í gegnum árin. Héraðsskjalavörðurinn, Unnar Ingvarsson, að hér var fróðlegt efni sem hefði erindi til áhugamanna. Hann leitaði eftir samstarfi við íslenskufræðinga og tölvufræðinga og þeir hafa byggt upp vef um lausavísur, Vísnavefinn, sem nýtir upplýsingatækni á hugmyndaríkan hátt til að gera efnið aðgengilegt almenningi. Nú þegar hafa verið skráðar þúsundir lausavísna eftir á annað þúsund höfunda, ásamt fróðleik um höfunda og baksvið vísnanna. Vísnavefurinn er aðgengilegur á slóðinni http://skjalasafn.skagafjordur.is/lausavisur/visur.php.
Verðmæti í fórum Ríkisútvarpsins
Þegar talað er um menningararf sjá margir fyrir sér feyskna muni og gulnuð skjöl. En áhrif nútímatækni á samfélagið hefur opnað augu manna fyrir því að verðmæti leynast víðar. Gott dæmi um þetta eru allt það mikla efni sem er að finna hjá Ríkisútvarpinu, á segulböndum, hljómplötum, myndböndum og filmum. Þótt saga Ríkisútvarpsins sé ekki gömul er elsti hluti hljóðrita- og myndbandasafns þess í bráðri hættu og framundan er krefjandi verkefni við að koma efninu yfir á varanlegra form. Þá opnast ýmsir möguleikar við nýtingu og miðlun á efni sem hefur legið í dróma og utan seilingar.
Meðal þess sem er verið að vinna að er samstarfsverkefni menningarstofnana og skóla um að gera stafræn afrit af menningarefni hjá ýmsum menningarstofnunum til notkunar í skólastarfi fyrir kennara og nemendur. Eftir því sem tölvur hafa orðið veigameiri þáttur í skólastarfi hefur þörfin aukist fyrir efni sem kennarar geta notað til að styðja við námsefni og sem nemendur geta nýtt í verkefnavinnu. Nú hyllir undir að það verði auðveldara því seinna á árinu verður opnaður vefur þar sem kennarar og nemendur fá aðgang að nokkurs konar stafrænu hráefni sem þeir geta unnið með, frá mögrum helstu menningarstofnunum landsins, þar með talið Ríkisútvarpinu.