Hátækniiðnaðar og íslenskt samfélag

UT-blaðið 24 .janúar 2006

Eftir Guðmund Ásmundsson, Samtökum iðnaðarins

Samtök iðnaðarins hafa að undanförnu vakið athygli á mikilvægi hátækniiðnaðar fyrir íslenskt samfélag. Nýlega var gerð úttekt á þróun og stöðu hátækniiðnaðar hér á landi og samanburður gerður við Norðurlönd og Írland. Úttektin staðfestir að þróun í uppbyggingu hátækniiðnaðar hefur ekki verið jafn hröð hér á landi og í þessum löndum. Bregðast þarf strax við þar sem hætta er á að alþjóðavæðingin togi í hæfustu fyrirtækin og starfsfólkið sem flyst þangað sem lífsgæði og tækifæri eru best eins og teikn eru á lofti um að sé nú að gerst.

Hlúa þarf að fyrirtækjum í þessari grein og skapa hér starfsskilyrði eins og þau gerast best í heiminum.

Hátæknigreinar hér á landi lögðu um 9 milljarða króna til rannsókna- og þróunar árið 2003.   Árið 2004 komu um 4% verðmætasköpunar og yfir 7% gjaldeyristekna frá hátækniiðnaði. Innlend velta og útflutningur hátæknigreina námu rúmlega 77 milljörðum árið 2004.  Um 6.400 manns störfuðu í þessum atvinnugreinum, þar af um 34% konur.  Rúmlega 35% vinnuaflsins eru með háskólamenntun og þar af um 100 manns með doktorsgráðu.  

Setja þarf markið hátt

Á ráðstefnu, sem Samtök upplýsingatæknifyrirtækja, héldu fyrir nokkru undir yfirskriftinni: „Verður upplýsingatækni þriðja stoðin í verðmætasköpun og gjaldeyristekjum Íslands árið 2010?“  fjallaði aðalfyrirlesari ráðstefnunnar, Wilfried Grommen, framkvæmdastjóri stefnumótunar hjá Microsoft í Evrópu um   tækifæri sem Íslendingum bjóðast á sviði upplýsingatækninnar.

Grommen sagði að rannsóknir hafi leitt í ljós að á næstu fjórum árum megi ætla að vöxtur UT greinarinnar í Evrópu skapi tvær milljónir nýrra starfa og 50  milljarða dollara í nýjum skatttekjum. Um helmingur vinnuaflsins vinni þá við að skapa, dreifa eða veita þjónustu sem tengist hugbúnaði og meira en helming skattekna megi þá rekja til hugbúnaðargeirans.   Íslenskt þjóðfélag sé eitt þeirra þjóðfélaga þar sem líklegast sé að það geti gerst með djarfri framtíðarsýn og sameiginlegu átaki stjórnvalda, fyrirtækja og menntastofnana. Hann hvatti m.a til þess að

• skapað verði UT umhverfi sem styrkir rannsóknir og þróun.
• hugað verði að öryggisatriðum og verndun upplýsinga í tengslum við notkun Netsins í samvinnu stjórnvalda og fyrirtækja.
• hægt verði að nota ólík vinnslukerfi á víxl, t.d.  Windows – Linus eða Unix.
• gert gerði átak í staðla- og einkaleyfismálum
• skapað verði kerfi sem hvetur til rannsókna og verður kveikja að því að fyrirtæki og hæfileikaríkt fólk og geti stuðlað að auknum hagvexti 
• verðlauna nýsköpun að verðleikum.
• skapað verði íslenskt samfélag mannauðs sem þrífst í alþjóðlegri samkeppni með fjárfestingu í menntun til að örva unga námsmenn og vísindamenn til að snúa sér að rannsóknum og þróun á sviði upplýsingatækni.

Tilboð til stjórnvalda um þriðju stoðina

Samtök upplýsingatæknifyrirtækja lögðu á árinu 2005 fram tilboð til stjórnvalda um að upplýsingatækni verði meginstoð í verðmætasköpun og gjaldeyristekjum
Íslands árið 2010.

Meginmarkmið tilboðsins eru að tífalda gjaldeyristekjur af upplýsingatækni á næstu sex árum, úr fjórum milljörðum í 40 milljarða.  Fjölga þarf starfsfólki UT-fyrirtækja til muna eða um allt að 3.000 störf, þar af allt að 2.000 ný störf en önnur færast frá hinu opinbera til UT-fyrirtækjanna.

Markmiðið er að auka sölu staðlaðra hugbúnaðarlausna sem íslensk fyrirtæki hafa þróað og munu þróa í framtíðinni og að stórauka hýsingu hér á landi á upplýsingakerfum fyrir erlenda aðila.

Forsenda þess að sett markmið náist er að íslensk stjórnvöld hrindi í framkvæmd skilgreindum verkefnum sem snúa að skattamálum, útflutningi, stefnumörkun og
samstarfi.

Skapa verður fulla samstöðu greinarinnar og stjórnvalda um að leysa verkefnin sem snúa að starfsskilyrðum fyrirtækjanna. Markviss mælanlegur árangur gegnir þar lykilhlutverki.

Helstu verkefni sem þarf að leysa

Skattamál

• Úrlausn þess vanda sem virðisaukaskattur veldur í samkeppni UT-fyrirtækja við UT-deildir fyrirtækja og stofnana.
• Gjaldfærsla rannsókna- og þróunarkostnaðar og skattaafsláttur vegna R&Þ- og markaðskostnaðar erlendis.

Aðgerðir í útflutningi

• Forgangsröðun upplýsingatækni hjá stuðningsumhverfi.
• Þróunarstyrkir nýttir fyrir upplýsingatækni.
• Maður á móti manni við erlenda markaðssetningu.
• Lækkun fjarskiptakostnaðar til og frá Íslandi.

Samstarf um þróun og fjárfestingu erlendra aðila

• Þróunarsetur háskóla, stjórnvalda og UT fyrirtækja í upplýsingatækni.

Stefnumörkun og uppbygging innan ríkisins

• Allar opinberar tölvudeildir verði einkavæddar með því að starfsemin verði boðin út eða samið beint við einkafyrirtæki á markaðnum.
• Notkun upplýsingatækni við lausn verkefna hjá opinberum aðilum verði sett í forgang.
• Afnám ásælni ríkisins í höfundarrétt og átak í einkaleyfamálum upplýsingatækni.

Helstu fjárhæðir tilboðsins

• Áætlað er að velta upplýsingatæknigreinarinnar verði um 74 milljarðar árið 2010 og heildarhagnaður á líftíma verkefnisins verði um 36 milljarðar króna.
• Heildarfjárfesting upplýsingatæknigreinarinnar er áætluð um 16 milljarðar kr. meðan verkefnið varir.
• Skammtímaávinningur Þriðju stoðarinnar fyrir ríkið er áætlaður um þrír milljarðar króna. Langtímaávinningur er áætlaður mun meiri.
• Nettó skatttekjur ríkisins eru áætlaðar um 5 milljarðar króna og fjárfesting vegna verkefna um tveir milljarðar króna.

Skýrslur um hátækniiðnað og tilboðið um Þriðju stoðina má nálgast á vef SI -  www.si.is