Rafmagnað samband við skattkerfið

UT-blaðið 24 .janúar 2006

Eftir Braga Hauksson, deildarstjóri upplýsingatæknideildar Ríkisskattstjóra

Rafræn stjórnsýsla hefur á örfáum árum stuðlað að byltingu í skattframkvæmd á Íslandi. Flestum framtölum er skilað rafrænt, framtalsgerðin er auðveld og rafræn þjónusta skattyfirvalda eykst stöðugt. Upplýsingatækni hefur verið hagnýtt á mörgum sviðum og í flestum verkefnum skattyfirvalda. Skattyfirvöld ætla að beita henni enn frekar til að bæta þjónustu, auðvelda samskipti við skattkerfið og auka skilvirkni í allri starfsemi. Þau setja sér að ná þeim markmiðunum sem tilgreind eru hér á eftir á næstu 3-5 árum.

Létt að gera rétt – forskráning

Upplýsingum, sem áður var ætlast til að framteljendur skráðu á framtölin, er nú safnað rafrænt frá viðkomandi upplýsingagjöfum og þær forskráðar á framtölin. Þetta er gert í góðri samvinnu við upplýsingagjafana, fyrirtæki og stofnanir, sem sjá sér og viðskiptavinum sínum hag í að koma lögbundnum upplýsingum með einföldum og öruggum hætti inn á skattframtöl. Um 70% allra fjárhagsupplýsinga eru nú forskráðar. Upplýsingar vantar fyrst og fremst frá bönkum sem hafa enn ekki viljað veita þessa þjónustu. Fáist þeir til þess verða yfir 90% fjárhæða forskráð á framtöl og raunhæft að hátt hlutfall framteljenda þurfi ekki að gera annað en að staðfesta framtöl sín. Svo dæmi sé tekið þurfa 60% framteljenda í Danmörku ekkert að eiga við framtöl sín þar sem upplýsingar berast frá bönkum jafnt sem öðrum. Til þess að draga nokkuð úr skorti á bankaupplýsingum hefur ríkisskattstjóri þróað lausn sem gerir þeim, sem þess óska, mögulegt að senda skattayfirlit með atbeina viðkomandi banka úr vefbanka sínum til skattyfirvalda.

• Markmið: Meirihluti framteljenda þurfi aðeins að staðfesta framtal sitt.

Betri þjónusta, minni pappír – rafræn skattskil

Yfir 90% framteljenda, fólks og lögaðila, skila rafrænu framtali. Stór hluti annarra skattskila, svo sem virðisaukaskatts og staðgreiðslu, er einnig rafrænn. Þessi mikla þátttaka er vitnisburður um hagkvæmni þessara kerfa fyrir viðskiptavini skattsins. Góðan árangur er að einhverju leyti unnt að rekja til þess að áherslur í skattkerfinu hafa breyst. Stóraukin áhersla er lögð á að leiðbeina og aðstoða við að telja rétt fram og m.a. að tryggja að nýttur sé réttur til frádráttar þar sem það á við. Ásýnd skattyfirvalda gagnvart almenningi og fyrirtækjum hefur batnað með aukinni þjónustu og stuðlar það að bættum skattskilum. Rafræn skattskil hafa einnig haft í för með sér umtalsverðan sparnað, svo sem við dreifingu framtalsgagna. Prentun og dreifing framtala í pósti hefur dregist saman um meira en helming á fáum árum.

• Markmið: Minna en 20% framteljenda fái pappírsgögn.

Aukin sjálfvirkni - rafræn úrvinnsla

Stór þáttur í rafvæðingu skattskila hefur verið að beita upplýsingatækni við alla bakvinnslu. Hönnuð voru ný vinnslukerfi fyrir álagningarvinnu, gervigreindarforrit sjá um að villuprófa framtöl og afgreiða þau til álagningar ef þau standast skoðun. Meira en helmingur allra framtala einstaklinga er afgreiddur vélrænt en hinn helmingurinn fer í meðferð starfsmanna með ábendingum um hvað athuga þurfi. Að öllu jöfnu verður enginn pappír til í vinnsluferlinu fyrr en skrifaður er út álagningarseðill og jafnvel hann er rafrænn líka í um 20% tilvika.

• Markmið: 2/3 hlutar einstaklingsframtala fái sjálfvirka afgreiðslu.

Gott aðgengi að upplýsingum og þjónustu – þjónustusíður

Undanfarin ár hefur verið byggð upp ýmis rafræn þjónusta sem framteljendur geta notað sér. Er aðgangi að henni komið fyrir á sérstakri þjónustusíðu fyrir hvern og einn skattborgara. Þar getur hann fundið framtöl sín frá liðnum árum og álagningarseðla. Hann getur endurgjaldslaust sent staðfest rafræn afrit af þessum gögnum til banka, stofnana, sveitarfélaga og annarra aðila sem þar sem þeim þarf að framvísa. Hann getur einnig komið kærum og öðrum erindum á framfæri við skattyfirvöld. Þá geta framteljendur óskað eftir að þeim verði send framtöl eða álagningarseðlar á pappír. Á komandi árum verður stefnt að því að laga þjónustusíðu hvers og eins framteljanda að þörfum hans.

• Markmið: Sérhver skattborgari hafi aðgang að öllum skattagögnum sínum og geti átt öll samskipti við skattyfirvöld á þjónustusíðu sinni. Að minnsta kosti 50% framteljenda noti þjónustusíður sínar til allra samskipta við skattyfirvöld.

Samstarf um rafræna stjórnsýslu – aðgangsmiðlun

Ríkisskattstjóri á gott samstarf við fjölda stofnana vegna framtalsgerðar. Í gagnabönkum þessara stofnana er margvíslegar upplýsingar sem varða almenning og fyrirtæki og þessir aðilar vilja gjarnan hafa aðgang að. Iðulega er ekki hlaupið að því að veita fólki aðgang að þessum upplýsingum, þar sem tryggja þarf að óviðkomandi komist ekki í þær. Ríkisskattstjóri er í þeirri einstöku stöðu að vera í rafrænu sambandi við þorra landsmanna. Nú er því unnið að því að nýta aðgangskerfi ríkisskattstjóra og gagnabanka nokkurra stofnana til aukinnar þjónustu við almenning. Fyrsti afrakstur þessarar samvinnu hefur þegar litið dagsins ljós á vegum Umferðarstofu og ríkisskattstjóra. Í gegnum þjónustusíðu sína hjá RSK geta einstaklingar nú sótt nákvæmar upplýsingar um ökutæki sín, svokallaða ferilskrá, en áður var aðeins hægt að fá slík yfirlit hjá Umferðastofu gegn greiðslu. Samstarf þetta byggir á því grundvallarsjónarmiði að fólk eigi rétt á að fá að vita hvað er skráð um það og þeirra hagsmuni í opinberum skrám án óþarfa hindrana og kostnaðar. Með því að nýta aðgangskerfi ríkisskattstjóra, sem þegar er til staðar, geta samstarfsstofnanirnar veitt fjölþætta rafræna þjónustu til handa þeim sem fengið hafa auðkenningu ríkisskattstjóra. Þessi auðkenning ríkisskattstjóra, sem og aðgengi að upplýsingum annarra stofnana, mun verða ísbrjótur fyrir rafræna þjónustuveitu ríkisins.

• Markmið: Framteljendur geti á þjónustusíðu sinni fengið þær upplýsingar sem vistaðar eru um viðkomandi hjá að minnsta kosti 5 stofnunum sem eru í samvinnu við RSK.