Reglur
Alþjóðasamfélagið og þá sérstaklega hinn vestræni heimur hefur gefið aðgengismálum aukinn gaum á undanförnum árum. Sum lönd hafa samið sértækar reglur eða lög til að tryggja fötluðum aðgengi að upplýsingasamfélaginu. Má þar til dæmis nefna Section 508 of the Rehabilitation Act Amendments of 1998 í Bandaríkjunum. Mörg Evrópulönd hafa valið að fara þá leið að birta ákveðin viðmið sem opinberir aðilar þurfa að hafa í huga þegar þeir bjóða fram þjónustu sína á vefnum.
Slík viðmið eru birt á vef W3C/WAI (World Wide Web Consortium/Web Accessibility Initiative) ; Web Content Accessibility Guidelines 2.0.
Á vefnum er að finna mjög ítarlegar útlistanir á kröfum um aðgengi allra að vefnum, svo sem ýmis forgangsröðuð viðmið, tækni sem þarf að beita og gátlista fyrir notagildi vefja. Ef vel á að vera þurfa opinberir vefir að taka mið af þessum kröfum eftir því sem kostur er. Fyrsta útgáfa af viðmiðunarreglunum tóku gildi árið 1999 og eru stöðugt í endurskoðun.
Bæði bandarískar viðmiðunarreglur opinberra aðila og þær evrópsku eru byggðar á reglum W3C/WAI um aðgengismál og framkvæmdanefnd Evrópusambandsins hefur samþykkt að aðildarlönd taki mið af þessum viðmiðunarreglum. Fjöldi þjóða hefur látið þýða viðmiðunarreglur W3C/WAI og á sínum tíma var stefnt að því að þýða grunnreglur WCAG 2.0 á íslensku þegar þær öðluðust gildi.
Viðmiðunarreglum er forgangsraðað í þrjá flokka: A, AA og AAA þar sem síðastnefndi flokkurinn táknar að öll viðmið hafi verið uppfyllt. Sum viðmiðin er unnt að athuga vélrænt en önnur byggjast á huglægu mati, svo sem að texti sé skýr og auðskilinn.
Evrópusambandið
Ríki Evrópusambandsins hafa í auknum mæli farið þá leið að setja sérstök lög um aðgengi að vefnum. Þá hefur verið bent á að kostnaður við að gera síður WAI A-aðgengilegar (standast W3C/WAI viðmið A) hafi ekki kostnaðarauka í för með sér (e. cost-neutral) og því sé ekkert til fyrirstöðu að krefjast þess að vefsíður taki mið af því. Allt umfram það kemur hins vegar til með að hafa einhvern kostnað í för með sér og því er erfiðara að eiga við það. Einnig hefur verið bent á að það sé í rauninni ekki nægilegt að setja reglur um aðgengi því upplýsingatæknisérfræðingar séu ekki á hverju strái hjá stofnunum ríkis og sveitarfélaga. Þetta valdi því meðal annars að enginn tekur málið til sín og það dagar uppi og við því þurfi að bregðast. Á fundum eAccessibility Group hefur einnig verið ræddur sá möguleiki að taka upp nýtt embætti umboðsmanns aðgengismála, „Accessibility Ombudsman“ í Evrópusambandinu
Þá hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins sett fram markmið um að gera upplýsingasamfélagið aðgengilegt öllum. Lagt er til að það verði byggt á þremur meginstoðum :
- Aðgengi í innkaupum á vegum ríkisins: Hið opinbera þarf að sýna gott fordæmi og setja sér markmið varðandi innkaup. Athugað verði hvort rétt sé að setja þau skilyrði að tæknibúnaður sem ríkið kaupir uppfylli viðmið um aðgengi fyrir alla.
- Vottun og mat: Athugað verði hvort ekki sé rétt að bjóða upp á vottun á búnaði og þjónustu með tilliti til aðgengismála.
- Könnun á lagaumhverfi: Kanna þarf hvernig löggjöf styður best við að tryggja aðgengi fyrir alla að rafrænni þjónustu.
Samkvæmt breskri könnun frá því í júní 2005, eAccessibility of public sector services in the European Union gengur hægt hjá opinberum stofnunum að framfylgja reglum Evrópusambandsins um aðgengi fyrir alla. Í könnuninni kemur fram að um 70% opinberra vefja aðildarlanda Evrópubandalagsins fá falleinkunn.
Íslenskur gátlisti og vottun
Íslensk stjórnvöld hafa ekki sett fram íslenskan gátlista eða reglur varðandi aðgengismál. Þrátt fyrir það hafa ýmsar stofnanir og fyrirtæki sýnt þessum málum áhuga og reynt að gera vefi sína eins aðgengilega og kostur er. Ráðuneytin hafa til dæmis undanfarin ár tekið tillit til gátlista W3C/WAI í vefvinnslu sinni svo og í vali á vefhugbúnaði. Öryrkjabandalag Íslands hefur verið í samstarfi við fyrirtækið SJÁ ehf. um að gera vefi fyrirtækja og stofnana aðgengilega fyrir alla. Úr samstarfi þessara aðila hefur orðið til íslenskur gátlisti um aðgengismál sem tekur mið af grunnreglum W3C/WAI en gengur að sumu leyti lengra.
Íslenski gátlistinn tekur að einhverju leyti tillit til sérstakra íslenskra aðstæðna. Hann hefur til dæmis verið prófaður á notendum með margs konar fötlun, meðal annars lesblindum og heyrnarskertum notendum. Þá er miðað við þann tækjabúnað sem algengastur er á Íslandi, svo sem skjálesara.Vottun er veitt fyrir að hafa náð að uppfylla forgang I, II eða III um aðgengi.
Gátlistinn hefur þegar verið kynntur ýmsum íslenskum fyrirtækjum og stofnunum . Nokkrir vefir hafa þegar fengið sérstaka aðgengisvottun hjá SJÁ ehf. og Öryrkjabandalagi Íslands.Vottuninni er fylgt eftir af SJÁ og fyrirtækin skuldbinda sig til að standa undir vottun í tiltekinn tíma. Eftirfylgnin og eftirlit er meira en hjá W3C/WAI enda sjá vefstjórar þar sjálfir um úttekt og staðfestingu á aðgengi að eigin vefjum.
